Nguyễn Việt Anh
Vụ trưởng Vụ Tổ chức Cán bộ, Bộ Ngoại giao
“Sắp xếp tổ chức bộ máy đã tạo ra cấu trúc tinh gọn hơn. Nhưng tinh gọn mới là điều kiện; mục tiêu là Đảng lãnh đạo hiệu quả hơn, Nhà nước quản trị tốt hơn, bộ máy vận hành nhanh hơn, Nhân dân được phục vụ tốt hơn, mức sống thực của Nhân dân được nâng cao hơn. Bước chuyển này phải bảo đảm kỷ luật nghiêm minh, tổ chức rõ ràng, quyền lực được kiểm soát, trách nhiệm được thực thi; lấy chất lượng quyết sách, hiệu quả thực hiện và niềm tin của Nhân dân làm thước đo.” — Phát biểu của Tổng Bí thư Tô Lâm tại Hội nghị Trung ương 3 khóa XIV.
Đổi mới tổ chức bộ máy là phương thức, nâng cao năng lực quản trị là mục tiêu
Đó là tinh thần xuyên suốt mà ngành Ngoại giao quán triệt trong triển khai chủ trương lớn của Đảng về sắp xếp tổ chức bộ máy hệ thống chính trị tinh, gọn, mạnh, hoạt động hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả. Đối ngoại được Đại hội XIV xác định là nhiệm vụ trọng yếu, thường xuyên, giữ vai trò tiên phong trong bảo vệ lợi ích quốc gia - dân tộc, tạo lập môi trường thuận lợi cho phát triển. Vai trò đó đặt ra yêu cầu cao hơn với Bộ Ngoại giao: Không dừng lại ở việc sắp xếp lại cơ cấu, mà phải xây dựng một bộ máy đủ năng lực tham mưu chiến lược, điều phối và tổ chức thực hiện, tương xứng với vị trí ngày càng quan trọng của đối ngoại trong sự nghiệp phát triển đất nước.
Thực tiễn cho thấy, đổi mới tổ chức bộ máy không thể dừng lại ở việc điều chỉnh cơ cấu hay giảm đầu mối. Mục tiêu cốt lõi là một bộ máy có cơ cấu hợp lý, chức năng rõ ràng, vận hành thông suốt, sử dụng hiệu quả nguồn lực và thích ứng được với yêu cầu mới của công tác đối ngoại — đặt trong tổng thể quá trình xây dựng nền hành chính hiện đại và một ngành Ngoại giao toàn diện, chuyên nghiệp.
Từ sắp xếp tổ chức đến nâng cao năng lực quản trị
Quán triệt Nghị quyết số 18-NQ/TW và các kết luận của Trung ương, Bộ Ngoại giao xác định: Tinh gọn đầu mối chỉ là bước đi; đích đến là năng lực lãnh đạo, quản lý và tổ chức thực hiện phải được nâng lên tương xứng. Đây là quá trình chuyển từ tư duy sắp xếp theo cơ cấu hành chính sang tư duy quản trị hiện đại, lấy hiệu quả thực thi nhiệm vụ làm thước đo.
Giai đoạn 2017-2024, Bộ đã giảm số đơn vị đầu mối từ 31 xuống 28 . Từ năm 2025, cùng với việc tiếp nhận chức năng, nhiệm vụ của Ban Đối ngoại Trung ương và một số nhiệm vụ đối ngoại của Ủy ban Đối ngoại của Quốc hội — thống nhất quản lý đối ngoại trên ba trụ cột đối ngoại Đảng, ngoại giao Nhà nước và đối ngoại nhân dân — Bộ Ngoại giao là một trong những cơ quan đi đầu hoàn thành sắp xếp tổ chức bộ máy, giảm 17/40 đầu mối, đạt tỷ lệ 42,5% . Con số đó chỉ thực sự có ý nghĩa khi bộ máy sau sắp xếp vận hành trơn tru, hiệu quả hơn — định hướng đã được cụ thể hóa tại Nghị quyết số 292/NQ-CP về Kế hoạch xây dựng và phát triển ngành Ngoại giao đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045.
Mạng lưới Cơ quan đại diện — cánh tay nối dài của Bộ ở nước ngoài — cũng được điều chỉnh theo hướng đó: Ưu tiên mở rộng tại những địa bàn có lợi ích chiến lược , chủ động tham mưu, khơi thông nguồn lực, tạo cơ hội cho doanh nghiệp, đóng góp trực tiếp vào mục tiêu tăng trưởng hai con số của đất nước.
Tiếp tục hoàn thiện tổ chức bộ máy, nâng cao năng lực quản trị và thực thi
Quán triệt tinh thần chỉ đạo của Tổng Bí thư Tô Lâm và phương châm thực hiện của Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Lê Hoài Trung: “Định hướng đúng - Kỷ luật nghiêm - Chuyên môn giỏi”, công tác xây dựng Ngành thời gian tới tiếp tục lấy sắp xếp tổ chức bộ máy làm trọng tâm, nhưng chỉ có thể phát huy hiệu quả khi được triển khai đồng bộ, thống nhất với các biện pháp tổng thể khác — hoàn thiện thể chế, nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số — bảo đảm bộ máy sau sắp xếp không chỉ tinh gọn về hình thức mà thực sự vận hành hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả. Trên tinh thần đó, cần tập trung vào năm hướng:
Một là, đổi mới tư duy lãnh đạo, chỉ đạo, điều hành, giữ vững kỷ luật, kỷ cương, đề cao trách nhiệm người đứng đầu. Bốn nguyên tắc đã được quán triệt xuyên suốt quá trình sắp xếp vừa qua — đặt lợi ích quốc gia - dân tộc lên trên hết; thống nhất nhận thức, xác định sắp xếp tinh gọn bộ máy là nhiệm vụ chính trị quan trọng; hành động quyết liệt, khẩn trương theo phương châm “vừa chạy vừa xếp hàng”; đồng thời quan tâm thỏa đáng chế độ, chính sách đối với cán bộ, công chức, viên chức chịu ảnh hưởng — cần tiếp tục là nền tảng tư duy cho giai đoạn tới, để bộ máy vận hành thống nhất, thông suốt trước những biến động nhanh của tình hình quốc tế.
Hai là, tiếp tục kiện toàn tổ chức bộ máy, ổn định để phát triển — đây vẫn là trục xuyên suốt của công tác xây dựng Ngành giai đoạn tới. Sau khi hoàn thành sắp xếp về hình thức, nhiệm vụ trọng tâm là rà soát, kiện toàn mô hình tổ chức bên trong từng đơn vị cho phù hợp với chức năng, nhiệm vụ mới, nhất là sau khi tiếp nhận đội ngũ cán bộ từ Ban Đối ngoại Trung ương và Ủy ban Đối ngoại của Quốc hội; sớm ổn định công tác cán bộ, hoàn tất việc bố trí, sắp xếp, bổ nhiệm theo đúng phương án đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt; đồng thời tiếp tục kiện toàn mạng lưới Cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài theo hướng có trọng tâm, trọng điểm, gắn với yêu cầu nhiệm vụ và nguồn lực thực thi tại từng địa bàn.
Ba là, hoàn thiện thể chế đồng bộ với mô hình tổ chức mới. Tổ chức bộ máy dù được sắp xếp tinh gọn đến đâu cũng không thể vận hành hiệu quả nếu thiếu hành lang pháp lý tương xứng. Trước mắt, cần tập trung xây dựng, hoàn thiện Luật về hàm, cấp ngoại giao, Luật ưu đãi, miễn trừ ngoại giao, đồng thời rà soát, sửa đổi Luật Cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài cho phù hợp với mô hình tổ chức, phân cấp mới; về lâu dài, nghiên cứu xây dựng văn bản quy phạm pháp luật, thể chế hóa một cách hệ thống, đồng bộ tổ chức và hoạt động của Ngành cả ở trong và ngoài nước. Song song với xây dựng luật, cần phân định rõ chức năng, nhiệm vụ giữa các đơn vị sau sắp xếp, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với kiểm soát quyền lực và trách nhiệm giải trình, lấy hiệu quả thực hiện nhiệm vụ làm thước đo, thay vì quản lý theo quy trình, số lượng.
Bốn là, xây dựng đội ngũ cán bộ và đội ngũ chuyên gia đáp ứng yêu cầu giai đoạn mới, gắn tuyển dụng, đào tạo, đánh giá, sử dụng cán bộ với vị trí việc làm và kết quả công tác thực chất; nghiên cứu xây dựng hệ thống chỉ số đo lường hiệu quả công việc phù hợp với quy định của Đảng, Nhà nước và đặc thù của Ngành, lấy hiệu quả hoàn thành nhiệm vụ và bản lĩnh chính trị làm thước đo đối với cán bộ; chuẩn hóa, mở rộng ứng dụng hệ thống hàm, cấp ngoại giao gắn với năng lực, kết quả công tác; đồng thời xây dựng chuẩn mực học tập suốt đời của toàn Ngành, ưu tiên phát triển đội ngũ chuyên gia ở các lĩnh vực, địa bàn trọng điểm.
Năm là, đẩy mạnh chuyển đổi số, xây dựng nền tảng quản trị số và dữ liệu dùng chung, kết nối thông suốt từ trong nước đến các Cơ quan đại diện, chuẩn hóa quy trình xử lý công việc, làm cơ sở cho phương thức điều hành hiện đại, dựa trên dữ liệu; đồng thời hiện đại hóa cơ chế quản lý tài chính, tài sản công và các điều kiện bảo đảm khác, tạo nguồn lực thực chất cho bộ máy vận hành.
Năm hướng nêu trên không tách rời mà cần được triển khai đồng bộ:S ắp xếp tổ chức bộ máy giữ vai trò trục xuyên suốt, thể chế tạo hành lang pháp lý, con người quyết định chất lượng vận hành, chuyển đổi số là phương tiện và động lực — để bộ máy Bộ Ngoại giao sau sắp xếp không chỉ tinh, gọn về hình thức mà thực sự mạnh, hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả trên thực tế.
Tinh gọn là phương thức, năng lực quản trị là mục tiêu
Tinh gọn tổ chức không phải là đích đến, mà là phương thức để ngành Ngoại giao nâng cao năng lực quản trị và thực thi — đúng tinh thần chỉ đạo của Tổng Bí thư Tô Lâm tại Hội nghị Trung ương 3. Giá trị của cuộc sắp xếp bộ máy vừa qua, vì vậy, không nằm ở số đầu mối đã giảm, mà ở việc Bộ Ngoại giao có đủ năng lực tham mưu chiến lược, điều phối và tổ chức thực hiện để đối ngoại tiếp tục giữ vai trò tiên phong, đóng góp thực chất vào giữ vững môi trường hòa bình, bảo vệ lợi ích quốc gia - dân tộc và thực hiện mục tiêu tăng trưởng hai con số của đất nước trong kỷ nguyên phát triển mới./.
